De robots komen: veranderingen op het werk

Robots dringen door tot de werkplek. Ze nemen niet alleen de eenvoudige klusjes over: binnenkort zijn ze zo geavanceerd dat ze de moeilijkere taken van witte-boordenwerknemers aan kunnen.

Het idee dat robots ons werk overnemen, is niet nieuw. Sinds midden vorige eeuw wemelen sf-films van robots die allerlei eenvoudige taken uitvoeren, van autorijden tot schoonmaken, zowel thuis als op het werk. Volgens recent onderzoek kan het veel verder gaan.

Volgens een paper uit 2013 van Michael A. Osborne en Carl Benedict Frey van Oxford University kan de komende 20 jaar 47% van de banen in de VS worden overgenomen door robots. Zoals uit dat cijfer blijkt, zitten niet alleen de banen voor ongeschoolden in de gevarenzone. De scriptie noemt financiële en sportverslaggevers, online marketeers, wiskundige technici, assuradeurs, horlogereparateurs en belastingconsulenten.

Waarom deze banen? Het zijn banen waarbij veel analyse en routine komt kijken, en computers presteren bijzonder goed op deze twee gebieden. Dankzij complexe algoritmen dringt kunstmatige intelligentie door in delen van de arbeidsmarkt die we onaantastbaar achtten.

We zijn geneigd om ons zorgen te maken. “Robots pikken onze banen in”, zo horen we steeds. Je gaat twijfelen aan je carrièreperspectieven als je ziet hoe snel de technologische ontwikkelingen de laatste jaren zijn gegaan (laat staan het intellectuele gewicht van de Watson-supercomputer van IBM).

Algoritmen op kantoor

Hoewel bovengenoemde banen met 99% waarschijnlijkheid worden overgenomen door machines (de zogenoemde technologische werkloosheid), is het beeld niet zo deprimerend als het lijkt. Om te beginnen is het geen reëel idee dat een kantoor uitsluitend door apparaten wordt gerund. Dat komt doordat ongestructureerde omgevingen zich moeilijk laten automatiseren. Er zijn verschillende vloeroppervlakken, gangen hebben verschillende breedten en je moet omgaan met allerlei objecten van verschillende afmetingen. Omgevingen zoals magazijnen, ziekenhuizen en luchthavens zijn daarentegen veel gestructureerder en daardoor makkelijker te automatiseren.

Dit zie je inderdaad ook in omgevingen waar al met robots wordt gewerkt. Autonome voertuigen navigeren over drukke wegen, er komen steeds meer automatische kassa’s in de Europese supermarkten en de algoritmen voor online verkoop kunnen angstaanjagend nauwkeurig voorspellen wat we nog meer willen kopen. De QC-Bot wordt ook wel een Marswagentje voor ziekenhuizen genoemd: hij brengt medicijnen, materiaal en maaltijden rond, maar zijn patiëntbenadering kan wel wat beter.

Dat wil niet zeggen dat je op kantoor helemaal geen robots als collega’s/rivalen krijgt (al naargelang hoe je ernaar kijkt). In de typekamers van de jaren 1950 hoorden sociale elementen als oogcontact gewoon bij het werk. Maar toen de tekstverwerkers kwamen, vond men deze sociale elementen niet belangrijk genoeg om de typekamer te handhaven, en werd deze afgeschaft. Wie zegt dat er niet hetzelfde zal gebeuren met het kantoor en dat robotwerkers niet het uitgangspunt zullen zijn voor de inrichting van nieuwe kantoren?

Voordelen voor de werkplek

Meer technologie zal bedrijven goed doen. Nu computeronderdelen steeds goedkoper en krachtiger worden, zijn apparaten goedkoper dan mensen. Ze hebben geen vakantie nodig, gaan niet naar huis, hoeven niet te slapen: met de juiste verzorging kunnen ze dag en nacht werken.

Zoals we zagen, zijn algoritmen beter dan mensen in bepaalde taken, zoals grote hoeveelheden gegevens schiften om bepaalde informatie te vinden. Ze hebben ook geen last van menselijke verwerkingsprocessen en vooroordelen. Ze worden bijvoorbeeld niet chagrijnig als ze honger hebben en hun werk lijdt daar dus niet onder.

Buiten de gevarenzone

Niet elke baan zit echter in de gevarenzone. Computers zijn heel slecht in creatieve taken en hebben een zeer lage sociale intelligentie. Daarom zijn banen in de creatieve sfeer en banen met betrekking tot het omgaan met en zorgen voor mensen, en het presenteren van informatie en overreding, redelijk veilig voor technologische werkloosheid.

Andere banen voor hooggeschoold personeel zijn ook veiliger. Volgens Osborne en Frey is de algemene regel dat je baan veiliger is naarmate je meer verdient.

Utopie of dystopie?

De deskundigen zijn verdeeld over de implicaties voor de werkplek. Sommige banen zullen zeker worden overgenomen door apparaten en we kunnen nu nog niet zeggen wat er gebeurt met de mensen die worden vervangen. Sommigen voorzien een utopie, waarin zij vrij zijn om andere dingen te doen met hun tijd, zoals de kennis van de mensheid vergroten en de grenzen van de wetenschap verleggen. Anderen zien massale werkloosheid.

Neelie Kroes, de voormalig vicepresident van de Europese Commissie vroeg de robotindustrie om “de onzekerheid en het wantrouwen weg te nemen” met betrekking tot robots op de werkplek en om het publiek gerust te stellen dat de ontwikkelingen niet tot een enorm verlies van banen zouden leiden.

Momenteel weten we alleen dat de robots zeker komen. En gezien de technologische ontwikkelingen van de laatste paar decennia zal hun effect een aardverschuiving veroorzaken in de manier waarop we werken en over werk denken.

DIT VINDT U MISSCHIEN OOK INTERESSANT

Het kantoor in 2020

Wat organisaties van de 21e eeuw moeten weten.